Ku antropologii widowisk

Abstract

Żyjąc w społeczeństwie, człowiek zmuszony jest stać się postacią, daną jako rola społeczna. Po trosze role społeczne wynikają z tak nazywanego powołania, ale w największej mierze są nieuniknionym wytworem interakcji społecznych, toteż jednostka nierzadko odczuwa je jako coś przymusowego: albo nieustannie przyprawianego jej, jak gęba, przez innych, albo jako narzucona samej sobie dyscyplina. Postać wynikła z wykonywania ról społecznych tworzy się w toku długotrwałego procesu, wielofazowego i niewidocznego, przypominającego proces wegetacyjny, który można w skrócie uznać – zgodnie z wiedzą potoczną – za proces stwarzania się człowieka jako takiego, ponieważ w rolach społecznych ukryte są techniki urzeczywistniania wartości, uznanych przez dane społeczeństwo, przede wszystkim umiejętnego obchodzenia się z popędami biologicznymi. Widowiska kulturowe posługują się jeszcze innymi postaciami, na przykład teatralnymi, zza których zawsze wyziera ich obrzędowy prototyp – duchy zmarłych. Przywoływanie i ucieleśnianie tych postaci jest kluczowe dla zbiorowych świąt pamięci. Czym bez nich – i bez widowisk, w których powracają – byłoby społeczeństwo?